Gisteren maakten we kennis met het bier van het Catharina Gasthuis in Gouda, waar tot 1754 bier werd gebrouwen, en waarvan een gedeelte van de administratie bewaard is gebleven. Maar nu is dus de vraag: wat voor bier was dit?
Af en toe gaat Verloren Bieren op stap. Deze keer doen we een van Hollands oudste steden: Gouda. Vergeet kaas, stroopwafels en kaarsen, deze stad was ooit een bierstad. De brouwers zijn lang verdwenen maar ze hebben diverse grote panden achtergelaten. En dan is er nog een Middeleeuws ziekenhuis, dat nog in de twintigste eeuw in gebruik was en dat op allerlei manieren aan bier is verbonden, waarvan bovendien nog gegevens bestaan. Wie gaat er mee?
De vorige keer zagen we dat de mythische bierkoning Gambrinus, aanvankelijk Gambrivius genaamd, begin zestiende eeuw in de tijd van nog geen vijftig jaar bedacht werd door een fantaserende Italiaanse monnik, een paar overijverige Duitse geleerden en wat creatieve dichters.[1] Eén element ontbrak echter tot nu toe aan de legende: hertog Jan I van Brabant, die je overal met deze Gambrinus vereenzelvigd ziet worden. Was hij dan niet Gambrinus? Vandaag dus de ontknoping: hoe Hertog Jan in het verhaal verzeild raakte.
Het moest er natuurlijk van komen dat we bij Verloren Bieren een blik zouden werpen op misschien wel de grootste bierlegende van de Lage Landen: Hertog Jan I van Brabant. Want werd hij niet ‘Jan Primus’ genoemd? Stond hij daarmee niet model voor de legendarische bierkoning Gambrinus? Gaf hij geen privileges aan de Brabantse bierbrouwers, sprak hij zijn soldaten niet toe dat ze moesten ‘drinken zoals hun voorouders’? Het korte antwoord op al deze vragen is: nee. Sorry. Maar hoe zit het dan wel? Waarom beweren bierschrijvers als Michael Jackson en zelfs The Oxford Companion to Beer dit soort dingen? En waar komt die legendarische bierdrinkende koning dan wel vandaan? Dat gaan we vandaag zien. Eerst maar eens de naam van die legendarische bierkoning: Gambrinus.
En nu gaan we brouwen met scharlei. Loender bier kwam oorspronkelijk uit Loenen, zoals we in de vorige post zagen. Het komt echter ook voor in de negentiende-eeuwse brouwverslagen van brouwerijt ’t Scheepje in Haarlem. In 1817 werd Loender bier daar gemaakt van 4% tarwemout, 17% haver, 8% spelt, 21% wintermout (van gerst) en 50% zomermout. Hiervan werden de kwaliteiten 12-gulden, 8, 6, 4 en kuit getrokken.[1]
Keken we gisteren naar het brouwkruid scharlei, vandaag gaan we kijken naar een bier dat ermee gemaakt werd. Een tijdje geleden schreef ik op Dossier Hop al over Loender bier, met een oud brouwverslag erbij uit Haarlem anno 1825… en dat heb ik nagebrouwen. Hier een nieuwe versie van het artikel. (meer…)
Voor (hobby)brouwers zijn er diverse kruiden in de handel die je aan je bier kunt toevoegen. Kardemom, koriander, oranjeschil, kalmoeswortel, lindebloesem… je kunt het zó bij Brouwmarkt kopen. Eén kruid ontbreekt gek genoeg in hun assortiment: scharlei. En dat terwijl het vroeger wel degelijk door bierbrouwers werd gebruikt. Tja, en ik was uiteraard van plan zo’n oud recept na te brouwen, maar hoe moest ik nu aan scharlei komen?
Onderzoek doen naar historische bieren is leuk, maar soms word je er ook bijzonder dorstig van. En dan wil je het proeven. Je kunt met een beetje opletten wel vaststellen wat er in zo’n bier ging, en soms vind je iets wat je daadwerkelijk als een ‘recept’ kunt betitelen. Maar kún je zoiets wel nabrouwen? Het eerste antwoord dat bij me opkomt is: natuurlijk, waarom niet? Wie houdt je immers tegen. Maar er zijn allerlei valkuilen, en soms past een zekere bescheidenheid…