Het is september, dus de hop wordt geoogst. In België is de hop zelfs aanleiding voor de Hoppefeesten van Poperinge en de Hopduvelfeesten in Asse. Nu hebben die met de eigenlijke oogst nauwelijks iets te maken: het echte oogstfeest, in België ‘hommelpap’ of ‘hopfooi’ genaamd, speelde zich op de boerderij af. Ook Nederland heeft zijn ‘hoplast’ of ‘laars’ gekend: er werd ‘geklonken en gedronken, gesmuld en gedanst’. Daar wilde ik wel wat meer van weten. (meer…)
Recent werd ik op Facebook toegevoegd aan een praatgroepje over gruit, ‘The Gruit Guild’. Dus veel foto’s van brouwsels en van kruiden plukkende mensen op de hei. Immers, gruit was een kruidenmengsel dat in de Middeleeuwen aan bier werd toegevoegd, voordat men hop toepaste. Maar onlangs kwam er een historische vraag langs, en dan bemoei ik me er graag mee. De vraag was: wáár kwam gruit nou eigenlijk voor? Een factcheck!
Het Belgisch Bierboek is een imposant boekwerk. 704 pagina’s in kleur, 2 kilo’s zwaar, vol prachtige foto’s. Het boek dat de Belgische biercultuur en -traditie verdient, zou je denken. In september, toen het uitkwam, sprak ik toevallig een van de auteurs, Luc de Raedemaeker. Hij had het boek bij zich, hij kon het nog net dragen. Ik sloeg het open en meteen brak het koud zweet me uit. Het boek bevat de ergste verzameling klinkklare kletskoek over biergeschiedenis die ik ooit bij elkaar heb gezien.
Het is een uitgesleten Johan Cruyff-cliché, maar: soms ga je het pas zien als je het door hebt. Dat overkwam mij tenminste afgelopen zaterdag, op het Carnivale Brettanomyces in Amsterdam. Op dit wildegistfestival mocht ik zelf spreken, en verder sprak ik weer deze en gene uit het altijd leuke bierwereldje. Samen met Henri Reuchlin aan de bar van het Arendsnest zelf Mestreechs Aajt blenden uit het superzure aajt-foederbier en een paar andere Gulpener-bieren, dat soort leuke dingen. Maar een hoogtepunt voor mij was toch wel de (onterecht niet druk bezochte) lezing van Raf Meert, de mythbuster van de lambiek.
Joepie, het is weer Factcheck-Vrijdag. We gaan meteen maar even los met iets wat al een tijdje in mijn achterhoofd zat en waarvan ik me afvroeg: zou dat nou? Een Belgische wet uit 1919 die als doel had alcoholmisbruik te bestrijden, zou in werkelijkheid gezorgd hebben voor de zware Belgische bieren die we nu zo goed kennen: de dubbels, de tripels, de Duvels.
De vorige keer zagen we dat de mythische bierkoning Gambrinus, aanvankelijk Gambrivius genaamd, begin zestiende eeuw in de tijd van nog geen vijftig jaar bedacht werd door een fantaserende Italiaanse monnik, een paar overijverige Duitse geleerden en wat creatieve dichters.[1] Eén element ontbrak echter tot nu toe aan de legende: hertog Jan I van Brabant, die je overal met deze Gambrinus vereenzelvigd ziet worden. Was hij dan niet Gambrinus? Vandaag dus de ontknoping: hoe Hertog Jan in het verhaal verzeild raakte.
Het moest er natuurlijk van komen dat we bij Verloren Bieren een blik zouden werpen op misschien wel de grootste bierlegende van de Lage Landen: Hertog Jan I van Brabant. Want werd hij niet ‘Jan Primus’ genoemd? Stond hij daarmee niet model voor de legendarische bierkoning Gambrinus? Gaf hij geen privileges aan de Brabantse bierbrouwers, sprak hij zijn soldaten niet toe dat ze moesten ‘drinken zoals hun voorouders’? Het korte antwoord op al deze vragen is: nee. Sorry. Maar hoe zit het dan wel? Waarom beweren bierschrijvers als Michael Jackson en zelfs The Oxford Companion to Beer dit soort dingen? En waar komt die legendarische bierdrinkende koning dan wel vandaan? Dat gaan we vandaag zien. Eerst maar eens de naam van die legendarische bierkoning: Gambrinus.
Af en toe maak ik met dit blog een uitstapje over de grens. Met name in het Franse taalgebied, waar nog van alles over historisch bier te vinden is dat aan de aandacht van bierhistorici ontsnapt lijkt te zijn. Zo vond ik iets in het Belgische blaadje La feuille du cultivateur, uitgegeven in Brussel als een ‘journal d’agriculture pratique’, ofwel: blad voor praktische landbouw.